SANAYİNİN DEVLERİ


17.05.2019, Cuma

Sanayinin devleri

 

Ege Bölgesi Sanayi Odası (EBSO) 2018 yılında üretimden satışlar kriterine göre 100 Büyük sanayi kuruluşunu açıkladı. Ege Bölgesi Sanayi Odası’nın 37 yıldan bu yana sürdürdüğü çalışmada geçen yıl gelen talepler doğrultusunda, 2018 takvim dönemi itibariyle yöntem değişikliğine gidilerek merkezi ve üretimi İzmir’de olan kuruluşların rakamları değerlendirmeye alındı, üretimi dışarıda olan ancak vergisini İzmir'de ödeyen firmalar çalışmaya dahil edilmedi. Merkezi ve üretimi İzmir’de olan kuruluşlardan 100 Büyük listesine girenlerin 81’i kar, 19’u zarar bildirirken, Ar-Ge çalışması yapan firma sayısı 58 oldu. İzmir’deki çalışanların 57 bin 350’si, EBSO 100 Büyük listesine giren kuruluşlar tarafından istihdam edildi. Listedeki 26 firma ise yabancı sermayeli.

Üretimden satışlar kriterinde 100 büyük firmanın yüzde 79.7’si kimya, gıda ve demir-çelik, metal, döküm sanayinde yoğunlaştı. 100 Büyük firmada satışların yüzde 89’luk bölümü üretim kaynaklı oldu. Listeye giren ilk 10 firma; Tüpraş, Petkim, İzmir Demir Çelik, Philsa, BMC Otomotiv, JTI Tütün, Özkan Demir-Çelik, Kocaer Haddecilik, Abalıoğlu Yem-Soya ile Pınar Süt, 100 Büyük’ün üretimden satışlarının yüzde 57’sini gerçekleştirdi.

EBSO Yönetim Kurulu Başkanı Ender Yorgancılar, Yönetim Kurulu Başkan Yardımcıları İbrahim Gökçüoğlu ve Muhsin Dönmez, Yönetim Kurulu Üyeleri Aytekin Öztaş ve Ali Arda Yüksel’in katılımıyla gerçekleştirdiği basın toplantısında, üretimden satışlar kriterine göre yapılan anket çalışması doğrultusunda elde edilen sonuçlara göre 100 Büyük firmaya ilişkin verileri açıkladı. Ekonomik gelişmeleri de değerlendiren EBSO Yönetim Kurulu Başkanı Ender Yorgancılar, “Belli bir zaman kaybettik, belki daha kaybedeceğiz ama bir şekilde yoluna girecek. Ama bu durumda sanayici de epey yara aldı” dedi. Yorgancılar ayrıca, "Moralinizi bozmayacaksınız. İş hayatım boyunca pek çok kriz gördüm. Bu, uzun sürdü ama geçecek. Bu da geçecek" diye konuştu.

 

İhracat ve Ar-Ge

100 Büyük firma, 2018 yılında toplam 6 milyar 500 milyon dolarlık ihracat, 11 milyar 981 milyon dolarlık ithalat gerçekleştirdi. Listeye giren firmaların dış ticaret performansına bakıldığında net ithalatçı bir görünüm olduğunu belirten EBSO Yönetim Kurulu Başkanı Yorgancılar, “Kimya, gıda, kağıt-basım net ithalatta, tekstil, demir-çelik maden-toprak- mermer sektör grubu net ihracatta öne çıkıyor. Orta gelir tuzağını aşabilmemiz için net ithalatçı sektörlerin ihtiyaç duyduğu ürün üretiminde yerlileşmek, katma değeri büyütmek zorundayız” değerlendirmesini yaptı.

Ar-Ge’nin üretimden satışlar içindeki payı EBSO100 Büyük’te binde 33, İSO 500’de binde 53 oldu. İhracatın üretimden satışlar içindeki payı da EBSO 100 Büyük’te yüzde 34, İSO 500’de yüzde 36 olarak kaydedildi. 21 OECD ülkesinde yapılan çalışmada Ar-Ge harcamalarındaki yüzde 1’lik artışın büyümede binde 76’lık artışa neden olduğunun görüldüğünü bildiren Ender Yorgancılar, “EBSO 100 ve İSO 500 büyük firmanın performansı ile Türkiye’nin Milli Geliri içinde Ar-Ge harcamalarının yüzde 1’i dahi bulamaması, bizi hedeflerimizden uzaklaştırmaktadır” diye konuştu.

 

Yatırımı borçla finanse ediliyor

EBSO 100 Büyük’te brüt kar 8 milyar TL, zarar 1.8 milyar TL, net katma değer 13 milyar TL oldu. İşletme kaynaklarının etkin kullanımını gösteren satış karlılığı EBSO 100 Büyük’te yüzde 5.8 gibi düşük oranda gerçekleşti. İSO 500’de ise 2017 verilerine göre yüzde 7.2 oldu.

EBSO 100 Büyük’te işletmelerin finansman ihtiyacını kendi öz kaynaklarıyla mı yoksa borçlanak mı karşıladığını gösteren borç/özkaynak oranı yüzde 256.8, işletmelerin yatırımlarında finansmanı ne ölçüde borçlandığını gösteren borç/aktif oranı ise yüzde 72 oldu. İSO 500’de 2017 verilerine göre borç/özkaynak oranı yüzde 170, borç/aktif oranı da yüzde 62.9 düzeyinde hesaplandı. Borç/özkaynak oranında yüzde 100’ün, borç/aktif oranında ise yüzde 50’nin altındaki oranlar tercih ediliyor.

Firmaların hem finansman ihtiyacını hem de yatırımlarını borçlanarak yaptıklarını anlatan Yorgancılar, bankaların sistemdeki önemine dikkat çekerken, “Ancak bankaların da yatırımları finanse edebilmek için mevduata ihtiyacı var. Ülkemizde maalesef mevduatın bankada tutulma süresi çok kısa. Bu nedenle işletmelerin kullandığı kredilerin süresi de kısa, ayrıca faizler yüksek. Kısa vadeli borçların toplam borçlar içindeki payı EBSO 100 Büyük’te yüzde 57.4, İSO 500’de 2017 verilerine göre yüzde 60.4, dünya ortalaması ise yüzde 25. Firmaların nakit dengesi açısından kısa vadeli borçların oranı oldukça yüksek. Firmalarımızın bugüne kadar bu düzeyde bir mali risk ile bir döviz türbülansına ve yüksek faize yakalanmamış olması, karşı karşıya kalınabilecek sorunların büyüklüğüne işaret etmektedir” ifadelerini kullandı.

 

Mali denge bozuluyor

EBSO Yönetim Kurulu Başkanı Yorgancılar, firmaların finansman giderlerinin faaliyet kar/zarar dengesinde EBSO 100 Büyük’te yüzde 89, İSO 500’de ise 2017 verilerine göre yüzde 49.8 oranında gerçekleştiğini belirtirken, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Sanayicimiz, geçmiş yıllarda faaliyet karının yüzde 50’sini aşan oranları finansman gideri için kullanırken, 2017 yılında yüzde 32 olan oran 2018 yılında yüzde 89’a yükselmiştir. Artan faiz oranları ve kurdaki çıkış, firmaların finansman giderlerinin nasıl arttığını çok net göstermektedir. Sanayicilerimizin yanlış tercihlerinin de bu süreçte rolü bulunmakla birlikte, döviz ve faizlerdeki sıçramada rolleri bulunmamaktadır. Bir başka ifadeyle, Türk sanayicisi kontrolü dışındaki değişkenlerin de maliyetini yüklenmektedir. EBSO 100 Büyük listesinin dörtte birini oluşturan yabancı sermayeli firmaların, geçen seneden farklı olarak gerek borçlanma ve gerekse kar zarar verilerinde yerli firmalara yakınsadığı görülmektedir. Yani, mevcut makroekonomik koşullar, yabancı firmaların da mali dengesini bozmuştur. Bu durum, aynı zamanda yaşanan olumsuzlukların derinliğine de işaret etmektedir.”

 

Üretim yoksa kalkınmak hayal

Ender Yorgancılar, 2018 yılı makroekonomik verilerine ilişkin olarak 2.6’lık büyüme, imalat sanayinde 1.1’lik artış ile TÜİK’in açıkladığı yüzde 14.7’lik 2019 Şubat dönemi işsizlik rakamlarına dikkat çekti ve “Üretim yoksa kalkınmak hayaldir. İşsizliği 8.4’e kadar düşürmüştük. 85 milyon nüfusumuzda yüzde 6, yüzde 7, yüzde 7.5 işsizlik idare edilebilir oranlardadır. Ancak işsizlik geçtiğimiz 2 ayda 14.7’ye ulaştı. Büyüme ve sanayi üretimi endeksi düştükçe işsizlik yukarı çıkıyor. İşsizliğin daha çok artmasını istemiyorsak yerli sanayimizi kurmak zorundayız. Türkiye’de yatırım yapılması gerekiyor, büyüme oranının yüzde 7 civarında olması gerekiyor” diye konuştu.

Yatırım ortamının normalleşme sürecine girmesi gerektiğini savunan Yorgancılar, “Yerel seçimlerin Mart sonunda biteceğini tahmin ettik. Piyasa kendini buna göre formatladı. Nisan’dan itibaren işlerin rayına gireceği konusunda beklenti içine girildi ama baktığımızda itirazlar sonucu Yüksek Seçim Kurulu, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı seçimlerinin tekrarlanması kararını aldı. 23 Haziran’da İstanbul seçimi gerçekleşecek. Ramazan ayı, bayram tatili ve seçim; bize piyasada Mayıs ve Haziran aylarını kaybettirdi. Hangi müşteri ile konuşsam ‘seçim geçsin ondan sonra’ diyor. Yatırım olacaksa ‘seçim bitsin ondan sonra’ diyor. Odaklanılan yer seçimler oldu. Bizde ekonomi ikinci planda kaldı. Bir an önce reformların yapılıp yatırım ortamının normalleşme sürecine girmesi gerekiyor. Türkiye’deki sanayicinin beklediği bu” değerlendirmesinde bulundu.

 

Sanayi 4.0 için önce Eğitim 4.0

Türkiye’deki zayıf performansın nedeninin bilimsel bilgi üretimi ve bunun teknolojiye dönüştürülmesi süreçlerinin niteliğindeki gerileme olduğunu kaydeden EBSO Yönetim Kurulu Başkanı Yorgancılar, ihracatta yüksek teknolojili ürünlerin payının Singapur’da yüzde 46, Asya-Pasifik bölgesinde yüzde 34, Çin’de yüzde 33, Güney Kore’de yüzde 32, Almanya’da yüzde 21, OECD ortalamasının yüzde 20’lik payına vurgu yaptı. Türkiye’de 2018 yılında ihracatta yüksek teknolojili ürün payının yüzde 5 iken bu yıl yüzde 3.5’e gerilediğine dikkat çeken Yorgancılar, “Türkiye’nin ihracatı ağırlıklı olarak düşük teknolojili (yüzde 35) ve orta teknolojili (yüzde 36) ürünlerden oluşuyor. İller bazında bakıldığında 1 kilogram ihracatın teknoloji düzeyine göre değeri 2018 yılında Ankara’da Aselsan, Roketsan, Havelsan gibi savunma sanayine yönelik kurumlarımızın etkisiyle 90.51, Bursa’da otomotiv sektöründen dolayı 27.87, İstanbul’da 25.55, Kocaeli’nde 22.42, İzmir’de 20.02 dolar oldu. Türkiye ortalaması ise 29.98 dolar düzeyinde. Kilogram bazında ihracat değeri; Bursa’da 3.36, İstanbul’da 1.62, İzmir’de 1.27, Ankara’da 1.23, Kocaeli’nde 1.09 dolar, Türkiye ortalaması 1.32 dolar. Eğitim-Bilim-Üretim zinciri yeniden tanımlanarak, etkin bir rol dağıtımı ile eyleme geçilmeli. Dolayısıyla, bizim Sanayi 4.0’dan önce Eğitim 4.0’ı çözmemiz gerekiyor” dedi.

Türkiye’nin bugün 169 milyar dolarlık ihracata ulaştığını hatırlatan Yorgancılar, sözlerini şöyle sürdürdü: “Hedef 500 milyar dolar ihracat ise bugün yeni hikaye yazmamız lazım. Dünyada değişim var. Yeni bir heyecan sağlayacağız. Ülkede bunu yapacak müteşebbis en büyük sermaye. Bugün ihracatın yüzde 92’si sanayi ürünlerin oluşuyor. 1990’lı yıllarda bu oran tarım ürünlerinden oluşuyordu. Türkiye’de üretim dokusu da değişti. Bizim avantajlarımızın başında bu yatıyor.”

 

Dünyada her evde bir Türk Malı olsun

ABD ile Çin arasında yaşanan ticaret savaşlarının bütün ülkelerin kendini koruma refleksine döndüğünü, dünya ticaretinde de bir küçülme yaşandığını belirten Yorgancılar, “Çin ve ABD arasındaki durum nedir? Önce can sonra canan demektir. Çin ve ABD birbirine bunu yapıyorsa sen de Türkiye olarak kendi menfaatini koruyacaksın. Türkiye’nin dünya ticaretinden aldığı pay ihracatta ve ithalatta yüzde 1.3 civarında. Önümüzde yüzde 98’lik bir pay var. Dünya o kadar büyük ki, biz yüzde 1 daha alsak ekonomi duble, yüzde 2 daha alsak ekonomimiz 3 katı oluyor. Pazar var mı? Var. Hedefimiz; dünyada her yerde bir Türk Malı olsun. Bunu başardığımızda 500 milyar dolarlık ihracat hedefini katlarız” ifadelerini kullandı.

 

Ne yapıyoruz, ne yapmalıyız?

EBSO Yönetim Kurulu Başkanı Yorgancılar, 2019’un ikinci yarısı ile 2020’nin gündemine ilişkin yorumlarında, İstanbul’da Büyükşehir Belediye Başkanlığı seçimlerinin 23 Haziran’da yenilenmesi, ekonomide güven ortamının sağlanması, jeopolitik riskler, Rusya ile S-400 ve ABD ile F-35 gibi konular başta olmak üzere uluslararası dış politika adımları, derinleşen ticaret savaşları ve yeni yaptırımların etkilerine dikkat çekti.

Ender Yorgancılar’ın reçetesinde; toplumsal huzur ve birlikteliğin tesisi, rekabet edebilmek adına niteliksel bir sıçrama ihtiyacı, adalet-eğitim-demokrasi-üretim, kısa vadede makroekonomik istikrarın ve güvenin sağlanması, yeni bir heyecanın oluşturulması, orta vadede katma değerli üretim ve dijitalleşme doğrultusunda ilerleme, yeni doğrudan yatırımların ivedilikle teşvik edilmesi, uzun vadede üretim ve eğitim sisteminin Sanayi 4.0 entegrasyonu yer aldı.

EBSO Yönetim Kurulu Başkanı Yorgancılar, “Bankalar için stres testleri bir an önce tamamlanmalıdır. Banka bilançoları temizlenerek, kredi kanalı sağlıklı bir zemine kavuşturulmalıdır. Faizlerin düşmesi ve enflasyonla mücadele en öncelikli konu haline gelmelidir. Kamu İhale Yasası, AB standartlarında olmalı ve şeffaflıkla uygulanmalıdır. Kayıtdışı ekonomi, teknolojik imkanlar da kullanılarak minimize edilmelidir. AB ve ABD ilişkileri güçlendirilmelidir. Kamu ve toplumsal yaşamda kural egemenliği sağlanmalıdır” önerilerinde bulundu.

 

Bu kriz uzun sürdü, ama geçecek

Çevresine sık sık “Moralinizi bozmayacaksınız” önerisinde bulunduğunu belirten Ender Yorgancılar, geçmiş yıllarda yaşanan ekonomik krizlere de değinirken yeni süreç için umut vurgusu yaptı. Yorgancılar, “Umutsuz yaşam yok. 45 yıldır iş hayatındayım, bir sürü kriz gördüm. Anayasa’nın fırlatıldığı günü gördüm. Faizlerin, dövizin bir gecede uçtuğunu gördüm. ABD, konut satışlarından dolayı (mortgage) krize girdi. Yunanistan’ın, Macaristan’ın ekonomileri çok mu iyi? Bu, uzun sürdü ama geçecek. Bu da geçecek. Hepimizin birlik içinde olmamız gerekiyor. Cumhur İttifakı var, Millet İttifakı var. Cumhur kim? Halk. Millet kim? Halk. Kelime anlamları aynı. Aynıyız. Biz bir taneyiz. O mantıkla baktığımızda bu ülke uçar gider. Biz tek vücut olarak terörün karşısındayız. Esas yapmamız gereken, iktidarıyla, ana muhalefetiyle, TBMM’de grubu bulunan tüm partiler birlikte bu ülkenin kalkınması için her konuda konuşup anlaşıp, doğru yolu bulmak mecburiyetinde. İşlerin düzeleceğine inanıyorum. Belli bir zaman kaybettik, belki daha kaybedeceğiz ama bir şekilde yoluna girecek” dedi.

 

EBSO 100 Büyük Firma listesine aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz

http://www.ebso.org.tr/tr/dosyalar/yayinlar/100-buyuk-firma-listesi

Şifremi hatırlat


Lütfen mail adresinizi veya firma sicil numarasını giriniz.

Not: spam maillerinizide kontrol ediniz.